Preveli: palmenbos over 2-3 jaar weer groen

Het palmenbos van Preveli heeft bij de recente brand in het zuiden van het departement Rethymno zijn zwaarste schade sinds 2010 opgelopen. In een gesprek met Orange Press Agency beschrijft Eleftheria Antaloudaki, botanicus en afdelingshoofd bij het Natuurhistorisch Museum van Kreta, de palm als een weerbare soort „die zulke verstoringen kan doorstaan, en dus opnieuw kan opkomen”. Haar inschatting voor het natuurlijke herstel, dus voor het opnieuw groen worden van het gebied, ligt op twee tot drie jaar, op voorwaarde dat er geen nieuwe brand of bijkomende druk op het ecosysteem komt. Een deel van het bos bleef ongeschonden, maar het grootste aantal palmen staat bij de riviermonding en juist die zijn verbrand, wat verklaart waarom het beeld van de verwoesting zo scherp is voor wie vanaf de kust nadert.

De reden waarom een verbrand palmenbos niet noodzakelijk verloren is, ligt in de biologie van de boom zelf. De palm slaat water op in de stam, en zolang het centrale binnenste deel niet verbrandt, loopt de boom binnen enkele jaren weer uit. Het vuur kan dus het bladerdek wegnemen en zwartgeblakerde stammen achterlaten zonder de populatie te hebben gedood. De botanicus maakt echter een duidelijk onderscheid: het opnieuw groen worden is één zaak, en het volledige herstel van de structuur, de samenstelling en de ecologische werking van een ecosysteem is een andere, die vele decennia kan vergen. Dit habitat komt in Europa nergens anders voor dan op Kreta en op de Canarische Eilanden, terwijl het Natuurhistorisch Museum van Kreta samen met de Canarische Eilanden deelneemt aan een Europees programma voor het behoud van de palm van Theophrastus.

Voor de gemeente Agios Vasileios en voor de hele zuidelijke as van Rethymno is Preveli niet zomaar een natuurlandschap maar een van de sterkste toeristische bestemmingen van de streek, met een bezoekersaantal dat in de zomermaanden piekt. De toeristische druk wordt door de botanicus zelf genoemd als een risicofactor voor het herstel, want het uitlopen vergt tijd en een zekere rust in de bodem waar de nieuwe scheuten opkomen. Het gebied heeft bovendien al een belaste voorgeschiedenis: de schade van 2010 werkt vandaag als vergelijkingspunt en tegelijk als precedent voor hoe lang het herstel kan duren. Daarnaast heeft de gemeente ook andere infrastructuurkwesties openstaan, zoals de aanvraag voor het ondergronds brengen van het net, die rechtstreeks samenhangt met brandpreventie.

De komende periode hangt ervan af of het gebied een nieuwe brand kan vermijden en hoe het de bezoekersstroom tijdens de heropkomst zal beheren. Er is geen herstelplan of beperking van de toegang aangekondigd, en evenmin een volledig overzicht van het aantal palmen dat is verbrand tegenover het aantal dat gespaard bleef. De brandbescherming rond kwetsbare plekken op Kreta is de afgelopen maanden hoe dan ook versterkt, met maatregelen zoals het nieuwe brandbeschermingsplan in Agios Nikolaos en de thermische camera’s voor branddetectie in Knossos en Phaistos. Voor Preveli blijft de tijd het cruciale element: als het bos ongestoord kan uitlopen, zal het beeld ervan in de komende twee jaar beginnen te veranderen.