Πρέβελη: σε 2-3 χρόνια ξανά πράσινο το φοινικόδασος

Το φοινικόδασος της Πρέβελης υπέστη στην πρόσφατη πυρκαγιά του νότιου νομού Ρεθύμνου τη χειρότερη ζημιά του από το 2010. Μιλώντας στο Orange Press Agency, η Ελευθερία Ανταλουδάκη, βοτανικός και υπεύθυνη τμήματος στο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης, περιγράφει τον φοίνικα ως ανθεκτικό είδος «που μπορεί να αντέξει τέτοιες διαταραχές, οπότε μπορεί να αναγεννηθεί». Η εκτίμησή της για τη φυσική ανάκαμψη, δηλαδή για το επαναπρασίνισμα της περιοχής, τοποθετείται στα δύο με τρία χρόνια, υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα υπάρξει νέα πυρκαγιά ή πρόσθετη πίεση στο οικοσύστημα. Μέρος του δάσους παρέμεινε άθικτο, όμως ο μεγαλύτερος αριθμός φοινίκων βρίσκεται στις εκβολές του ποταμού και ακριβώς αυτοί κάηκαν, γεγονός που εξηγεί γιατί η εικόνα της καταστροφής είναι τόσο έντονη για όποιον πλησιάζει από την ακτή.

Ο λόγος για τον οποίο ένα καμένο φοινικόδασος δεν είναι κατ’ ανάγκη χαμένο βρίσκεται στη βιολογία του ίδιου του δέντρου. Ο φοίνικας αποθηκεύει νερό στο εσωτερικό του κορμού, και εφόσον το κεντρικό εσωτερικό τμήμα δεν καεί, το δέντρο αναβλασταίνει μέσα σε λίγα χρόνια. Η φωτιά δηλαδή μπορεί να αφαιρέσει το φύλλωμα και να αφήσει πίσω μαυρισμένους κορμούς χωρίς να έχει σκοτώσει τον πληθυσμό. Η ίδια η βοτανικός θέτει ωστόσο μια σαφή διάκριση: άλλο πράγμα το επαναπρασίνισμα και άλλο η πλήρης επαναφορά της δομής, της σύνθεσης και της οικολογικής λειτουργίας ενός οικοσυστήματος, η οποία μπορεί να απαιτήσει πολλές δεκαετίες. Το ενδιαίτημα αυτό δεν απαντά πουθενά αλλού στην Ευρώπη πέρα από την Κρήτη και τα Κανάρια Νησιά, ενώ το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης συμμετέχει μαζί με τα Κανάρια σε ευρωπαϊκό πρόγραμμα για τη διατήρηση του φοίνικα του Θεόφραστου.

Για τον Δήμο Αγίου Βασιλείου και για ολόκληρο τον νότιο άξονα του Ρεθύμνου, η Πρέβελη δεν είναι απλώς ένα φυσικό τοπίο αλλά ένας από τους ισχυρότερους τουριστικούς προορισμούς της περιοχής, με επισκεψιμότητα που κορυφώνεται τους καλοκαιρινούς μήνες. Η τουριστική πίεση αναφέρεται από την ίδια τη βοτανικό ως παράγοντας κινδύνου για την ανάκαμψη, καθώς η αναβλάστηση απαιτεί χρόνο και σχετική ησυχία στο έδαφος όπου φυτρώνουν τα νέα βλαστάρια. Η περιοχή έχει επιπλέον ήδη ένα βεβαρημένο ιστορικό: η ζημιά του 2010 λειτουργεί σήμερα ως μέτρο σύγκρισης και ταυτόχρονα ως προηγούμενο για το πόσο μπορεί να διαρκέσει η επαναφορά. Παράλληλα, ο δήμος έχει ανοιχτά και άλλα ζητήματα υποδομών, όπως η αναφορά για την υπογειοποίηση του δικτύου, που συνδέεται άμεσα με την πρόληψη πυρκαγιών.

Το επόμενο διάστημα κρίνεται από το αν η περιοχή θα αποφύγει νέα πυρκαγιά και από το πώς θα διαχειριστεί την επισκεψιμότητα στο διάστημα της αναβλάστησης. Δεν έχει ανακοινωθεί σχέδιο αποκατάστασης ή περιορισμού της πρόσβασης, ούτε πλήρης αποτύπωση του αριθμού των φοινίκων που κάηκαν σε σχέση με εκείνους που σώθηκαν. Η πυροπροστασία γύρω από ευαίσθητα σημεία της Κρήτης έχει πάντως ενισχυθεί τους τελευταίους μήνες, με μέτρα όπως το νέο σχέδιο πυροπροστασίας στον Άγιο Νικόλαο και οι θερμικές κάμερες πυρανίχνευσης σε Κνωσό και Φαιστό. Για την Πρέβελη, το κρίσιμο στοιχείο παραμένει ο χρόνος: αν το δάσος αφεθεί να αναβλαστήσει χωρίς νέα διαταραχή, η εικόνα του θα αρχίσει να αλλάζει μέσα στην επόμενη διετία.