Μαλεβίζι: μνήμη για τους 23 εκτελεσθέντες στο Γωνιανό

Εκδήλωση μνήμης για 23 κατοίκους της ευρύτερης περιοχής του Μαλεβιζίου που εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής τον Αύγουστο του 1944 πραγματοποιήθηκε την Κυριακή 16 Αυγούστου 2026 στο Καμαράκι Ηρακλείου. Η τελετή έγινε στο Ηρώο που βρίσκεται στην είσοδο του Γωνιανού φαραγγιού, στη θέση Ποροφάραγγο, και συνδιοργανώθηκε από τον Δήμο Μαλεβιζίου και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Καμαρακίου. Παρέστησαν τοπικές αρχές, συγγενείς των θυμάτων και κάτοικοι των γύρω οικισμών.

Από τους 23 εκτελεσθέντες, οι δεκαεπτά κατάγονταν από το Καμαράκι, ενώ οι υπόλοιποι έξι από τις Γωνιές, τα Σίσαρχα, τα Ανώγεια, το Αστυράκι και τον Καμαριώτη. Η γεωγραφική κατανομή των θυμάτων δείχνει ότι το γεγονός δεν αφορούσε έναν μόνο οικισμό αλλά ολόκληρο το ορεινό συγκρότημα ανάμεσα στο Μαλεβίζι και τον Ψηλορείτη, περιοχή που υπήρξε από τις πλέον δοκιμασμένες της Κρήτης κατά την περίοδο της Κατοχής. Τον Αύγουστο του 1944, στη φάση της αποχώρησης των γερμανικών δυνάμεων από την ενδοχώρα, οι αντίποινες εναντίον αμάχων εντάθηκαν σε πολλά χωριά του νομού Ηρακλείου.

Στην ομιλία του, ο δήμαρχος Μαλεβιζίου Μενέλαος Μποκέας αναφέρθηκε στις συνθήκες της εκτέλεσης και στη σημασία της διατήρησης της μνήμης για τις νεότερες γενιές. «Η Κρήτη μπορεί να μάτωσε, αλλά δεν γονάτισε», ανέφερε χαρακτηριστικά, συνδέοντας το τοπικό γεγονός με τη συνολική εμπειρία του νησιού την περίοδο 1941 έως 1945. Οι ετήσιες τελετές αυτού του τύπου αποτελούν σημαντικό στοιχείο της τοπικής μνήμης στα ορεινά χωριά του Ηρακλείου, όπου συχνά ο αριθμός των θυμάτων ήταν δυσανάλογα μεγάλος σε σχέση με τον πληθυσμό των κοινοτήτων.

Το Γωνιανό φαράγγι, γνωστό και ως Ποροφάραγγο, συνδέει την περιοχή των Γωνιών με το οροπέδιο του Ψηλορείτη και αποτελεί σήμερα διαδρομή πεζοπορίας. Η ύπαρξη του Ηρώου στην είσοδό του λειτουργεί ως σημείο αναφοράς για επισκέπτες που δεν γνωρίζουν την ιστορία της περιοχής. Οι πολιτιστικοί σύλλογοι των οικισμών, σε συνεργασία με τους δήμους, διατηρούν τις εκδηλώσεις αυτές ενεργές, συχνά συνδυάζοντάς τις με καταγραφή μαρτυριών και τεκμηρίωση των ονομάτων των θυμάτων. Ανάλογες πρωτοβουλίες ανάδειξης τοπικών τόπων μνήμης και φύσης έχουν καταγραφεί πρόσφατα και αλλού στην Κρήτη, όπως με τον χαρακτηρισμό των πηγών «Πλάτανος» στους Αρμένους ως ιστορικού τόπου.