Ουγγαρία: Ανοίγουν οι φάκελοι της κομμουνιστικής αστυνομίας

Η Ουγγαρία έδωσε την Τετάρτη 4 Νοεμβρίου στη δημοσιότητα αρχεία της μυστικής αστυνομίας της κομμουνιστικής περιόδου, σε μια κίνηση που επί δεκαετίες είχε αναβληθεί από διαδοχικές κυβερνήσεις. Σύμφωνα με τη Deutsche Welle, τα στοιχεία είναι διαθέσιμα σε αναζητήσιμη διαδικτυακή βάση και περιλαμβάνουν τα ονόματα χιλιάδων πρώην πληροφοριοδοτών των υπηρεσιών κρατικής ασφάλειας. Όπως μετέδωσε το BBC, πρόκειται για περίπου 60.000 άτομα, ενώ για κάθε εγγραφή καταγράφονται το πραγματικό όνομα, το ψευδώνυμο, η ημερομηνία γέννησης και η διεύθυνση του προσώπου, ο λόγος της στρατολόγησης και ο χειριστής του. Η ημερομηνία δεν επελέγη τυχαία, καθώς στις 4 Νοεμβρίου 1956 σοβιετικά τανκς μπήκαν στη Βουδαπέστη για να καταπνίξουν την ουγγρική εξέγερση.

Ο πρωθυπουργός Πέτερ Μάγιαρ, ο οποίος ήρθε στην εξουσία μετά τη νίκη του στις εκλογές του Απριλίου και την ήττα του Βίκτορ Όρμπαν, δήλωσε σε ενημέρωση στα κρατικά αρχεία ασφάλειας ότι η κυβέρνηση εκπληρώνει, έπειτα από 36 χρόνια, μία από τις βασικές υποσχέσεις της αλλαγής καθεστώτος του 1990. Ζήτησε από όλους να αντιμετωπίσουν τη δημοσίευση «με αξιοπρέπεια και ανθρωπιά», επισημαίνοντας ότι πολλές οικογένειες θα έρθουν αντιμέτωπες με δυσάρεστες πληροφορίες, συχνά για κάποιο εκλιπόντα συγγενή. Η δημοσίευση ήταν κεντρική προεκλογική δέσμευσή του, σύμφωνα με το BBC. Όπως σημειώνει το ίδιο μέσο, από το 1998 κάθε πολίτης μπορούσε να ζητήσει τον δικό του φάκελο, ωστόσο πολλά ονόματα ήταν μαυρισμένα και πολλά αρχεία παρέμεναν αποκλεισμένα.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις των κρατικών αρχείων που μεταφέρει η Deutsche Welle, οι αρχές στρατολόγησαν περίπου 150.000 πληροφοριοδότες, αλλά τα αρχεία για τα δύο τρίτα από αυτούς δεν σώζονται πλέον. Πολλά έγγραφα καταστράφηκαν το 1956 ή αποκρύφθηκαν κατά τη μετάβαση στη δημοκρατία, ενώ ορισμένα θεωρείται ότι μεταφέρθηκαν στη Μόσχα. Σύμφωνα με το BBC, πολλοί πληροφοριοδότες είχαν στρατολογηθεί με εκβιασμό, με απειλές όπως η απώλεια εργασίας ή σπουδών ή η διαρροή προσωπικών πληροφοριών· τέτοιες λεπτομέρειες θα αφαιρούνται από τις δημοσιευμένες εγγραφές. Οι «Β-φάκελοι», που περιγράφουν πιο αναλυτικά τη διαδικασία στρατολόγησης, ψηφιοποιούνται και θα δημοσιευθούν στις 25 Φεβρουαρίου.

Οι αντιδράσεις διίστανται. Ο ιστορικός Λάσλο Έρσι, του Ιδρύματος του Ινστιτούτου 1956, δήλωσε στο AFP, όπως μεταδίδει η Deutsche Welle, ότι η κίνηση είναι «καλύτερα αργά παρά ποτέ» και προέβλεψε ότι θα προκαλέσει δημόσιες και ιδιωτικές αποκαλύψεις, ενώ προειδοποίησε για πιθανή «υστερία» τους επόμενους μήνες. Ο ιστορικός Κρίστιαν Ούνγκβαρι, που έχει εδώ και χρόνια υποστηρίξει την πλήρη δημοσιοποίηση, θεωρεί ότι η πρόσβαση των πολιτών στα στοιχεία που τηρεί το κράτος γι’ αυτούς είναι δικαίωμα. Αντίθετα, η Ζουζάνα Μπορβεντέγκ, ιστορικός και ευρωβουλευτής του ακροδεξιού κόμματος «Πατρίδα Μας», υποστήριξε ότι η δημοσίευση ονομάτων χωρίς πλήρες πλαίσιο κινδυνεύει να παραπλανήσει το κοινό. Ο Βίκτορ Όρμπαν, για τον οποίο είχαν κυκλοφορήσει φήμες ότι υπήρξε πληροφοριοδότης, δεν εμφανίζεται στη βάση, σύμφωνα με τη Deutsche Welle. Ο ίδιος δήλωσε την Τρίτη ότι οι μυστικές υπηρεσίες επιχείρησαν να τον στρατολογήσουν κατά τη στρατιωτική του θητεία και ότι αρνήθηκε.