ΔΕΘ: αυτόνομα συστήματα ΤΝ χαρτογραφούν τον βυθό

Στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης παρουσιάστηκαν τη Δευτέρα 7 Σεπτεμβρίου 2026 δύο αυτόνομα συστήματα με τεχνητή νοημοσύνη, ένα υποβρύχιο και ένα εναέριο, τα οποία αναπτύχθηκαν από Έλληνες επιστήμονες και παράγουν τρισδιάστατους χάρτες του βυθού με ακρίβεια εκατοστού σε βάθος έως 300 μέτρα. Τα συστήματα χρησιμοποιούν πολυδεσμικά ηχοβολιστικά (multibeam) και ηχοβολιστικά πλευρικής σάρωσης (side-scan sonar) για την αποτύπωση του πυθμένα με λεπτομέρεια που μέχρι πρότινος απαιτούσε πολύ πιο χρονοβόρες και ακριβές μεθόδους, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Αθηναϊκού-Μακεδονικού Πρακτορείου Ειδήσεων στις 09:57 της Δευτέρας. Η ανάπτυξή τους χρηματοδοτήθηκε μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης, στο πλαίσιο ευρύτερων επενδύσεων σε καινοτόμες τεχνολογίες παρατήρησης του θαλάσσιου χώρου.

Οι εφαρμογές που αναφέρθηκαν κατά την παρουσίαση αφορούν μεγάλα υποβρύχια τεχνικά έργα, την όδευση υποβρύχιων καλωδίων ρεύματος και επικοινωνιών, την κατασκευή λιμένων και μαρίνων, τον εντοπισμό μη εκραγέντων εκρηκτικών μηχανημάτων στον βυθό, την εκτίμηση κινδύνου από τσουνάμι και υποθαλάσσιες κατολισθήσεις, καθώς και την υποβρύχια αρχαιολογία, όπου η ακριβής χαρτογράφηση επιτρέπει τον εντοπισμό ναυαγίων και αρχαιολογικών ευρημάτων χωρίς φυσική επέμβαση στον χώρο. Και τα δύο συστήματα λειτουργούν πλήρως αυτόνομα, χωρίς χειριστή που τα καθοδηγεί σε πραγματικό χρόνο, αλλά με έναν προγραμματιστή που ορίζει εκ των προτέρων την αποστολή τους και την περιοχή που πρέπει να καλύψουν.

Ο Διονύσιος Πατήρης, πυρηνικός φυσικός και επικεφαλής του Γραφείου Μεταφοράς Τεχνολογίας του Ελληνικού Κέντρου Θαλάσσιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), εξήγησε ότι και τα δύο συστήματα είναι πλήρως αυτόνομα, με «έναν προγραμματιστή και όχι χειριστή» να τους λέει πού να πάνε και τι να κάνουν. Όπως ανέφερε, τα συστήματα αναπτύσσουν και δικά τους σενάρια ασφαλείας, ώστε να μπορούν να ανακτηθούν σε περίπτωση που βρεθούν σε δυσκολία κατά την αποστολή τους, χωρίς να απαιτείται συνεχής ανθρώπινη παρέμβαση για την επίβλεψη της πορείας τους κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ή στον αέρα.

Για μια χώρα με το μήκος ακτογραμμής και τον αριθμό νησιών της Ελλάδας, η δυνατότητα χαρτογράφησης του βυθού με ακρίβεια εκατοστού έχει άμεση πρακτική αξία: από τον ασφαλέστερο σχεδιασμό υποβρύχιων καλωδίων ρεύματος και επικοινωνιών που συνδέουν νησιά με το ηπειρωτικό δίκτυο, έως την αποφυγή κινδύνων σε λιμενικά έργα και την έγκαιρη αναγνώριση περιοχών με αυξημένο κίνδυνο κατολίσθησης στον βυθό. Η αυτονομία των συστημάτων μειώνει επίσης το κόστος και τον χρόνο των αποστολών, καθώς δεν απαιτείται συνεχής ανθρώπινη επιτήρηση κατά τη διάρκεια της κατάδυσης ή της πτήσης, κάτι που στο παρελθόν καθιστούσε τις αντίστοιχες αποστολές πιο δαπανηρές και πιο περιορισμένες σε έκταση. Η χρηματοδότηση μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης δείχνει ότι η τεχνολογία αυτή εντάσσεται σε ευρύτερο εθνικό σχέδιο αναβάθμισης των υποδομών παρατήρησης και προστασίας του θαλάσσιου χώρου της χώρας, με προοπτική εφαρμογής σε δεκάδες σημεία του ελληνικού πελάγους τα επόμενα χρόνια.