Σοκαράς: μνήμη των 27 Μαρτύρων, 82 χρόνια μετά

Ογδόντα δύο χρόνια μετά την εκτέλεσή τους, οι 27 Μάρτυρες του Σοκαρά τιμήθηκαν τη Δευτέρα 17 Αυγούστου 2026 σε εκδηλώσεις μνήμης που διοργάνωσε ο Δήμος Μινώα Πεδιάδας. Οι 27 κάτοικοι του χωριού εκτελέστηκαν από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής στη θέση Σπηλιάρα, στις 17 Αυγούστου 1944, λίγους μήνες πριν από την αποχώρηση των δυνάμεων κατοχής από την Κρήτη. Το πρόγραμμα περιλάμβανε Όρθρο και Θεία Λειτουργία στον Ιερό Ναό Αγίων Δέκα, κάθοδο στο Οστεοφυλάκιο και μνημόσυνο των 27, επιμνημόσυνη δέηση στη Σπηλιάρα, προσκλητήριο των Μαρτύρων, κατάθεση στεφάνων, ενός λεπτού σιγή, απόδοση τιμών και τον Εθνικό Ύμνο. Η τελετή του προσκλητηρίου, κατά την οποία εκφωνούνται ονομαστικά τα θύματα, αποτελεί το κεντρικό σημείο της ημέρας.

Η φετινή επέτειος είχε ιδιαίτερο βάρος, καθώς ήταν η πρώτη που πραγματοποιήθηκε μετά την επίσημη αναγνώριση του Σοκαρά από την Πολιτεία ως Μαρτυρικού Χωριού. Ο χαρακτηρισμός αυτός αποδίδεται σε οικισμούς που υπέστησαν μαζικές εκτελέσεις ή ολοκληρωτική καταστροφή κατά τη διάρκεια της Κατοχής και συνοδεύεται από θεσμική υποχρέωση διατήρησης της μνήμης, καθώς και από δυνατότητες χρηματοδότησης μνημείων και εκπαιδευτικών δράσεων. Για τα χωριά της κρητικής ενδοχώρας που έζησαν αντίποινα, η αναγνώριση αποτελεί κατά κανόνα το αποτέλεσμα μακρόχρονων προσπαθειών των τοπικών συλλόγων και των απογόνων των θυμάτων. Η διαδικασία της αναγνώρισης προϋποθέτει τεκμηρίωση των γεγονότων με ιστορικές πηγές και μαρτυρίες, καθώς και σχετική απόφαση των αρμόδιων κρατικών οργάνων.

Εκ μέρους της Δημοτικής Αρχής παρέστη ο πρόεδρος του Δημοτικού Συμβουλίου Μινώα Πεδιάδας και ιστορικός Γιώργος Καλογεράκης, διδάκτορας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, ο οποίος εκφώνησε τον επιμνημόσυνο λόγο. Ο δήμαρχος Μινώα Πεδιάδας Βασίλης Κεγκέρογλου ανέφερε ότι «οι 27 Μάρτυρες του Σοκαρά παραμένουν ένα σύμβολο θυσίας και αντίστασης», προσθέτοντας ότι η επίσημη αναγνώριση του χωριού αποτελεί σημαντική ηθική δικαίωση, χωρίς ωστόσο να τερματίζει την ευθύνη για τη διατήρηση της μνήμης. Ο ίδιος είχε συμβάλει στη διαδικασία της αναγνώρισης τόσο ως βουλευτής όσο και ως μέλος της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδας.

Οι εκτελέσεις του Αυγούστου του 1944 στην περιοχή του Ηρακλείου εντάσσονται στο τελευταίο και σκληρότερο κύμα αντιποίνων που κατέγραψε η Κρήτη πριν από την απελευθέρωση. Δεκάδες οικισμοί του νησιού διατηρούν αντίστοιχα μνημεία και ετήσιες τελετές, οι οποίες τα τελευταία χρόνια συγκεντρώνουν και μαθητές των τοπικών σχολείων. Στην περίπτωση του Σοκαρά, η αναγνώριση ανοίγει τον δρόμο για την τυπική ένταξη του χωριού στον κατάλογο των μαρτυρικών οικισμών της χώρας. Δεν έχει ανακοινωθεί αν προγραμματίζονται πρόσθετες δράσεις ανάδειξης του μνημείου της Σπηλιάρας ή εκπαιδευτικά προγράμματα για τη νέα σχολική χρονιά. Περισσότερα ρεπορτάζ από τον νομό δημοσιεύονται στη σελίδα Ηράκλειο. Δεν έχει γίνει γνωστό ο αριθμός των πολιτών που παρευρέθηκαν φέτος στην τελετή, ούτε αν συμμετείχαν εκπρόσωποι της Περιφέρειας Κρήτης ή της κυβέρνησης.