Ηράκλειο: Επίγειος δορυφορικός σταθμός στο ΙΤΕ

Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης εγκατέστησε στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στο Ηράκλειο επίγειο δορυφορικό σταθμό, ο οποίος λειτουργεί ως κέντρο επιχειρησιακής επικοινωνίας με το ελληνικό σμήνος μικροδορυφόρων, παρέχοντας υπηρεσίες τηλεμετρίας, τηλεχειρισμού και μεταφοράς δεδομένων. Για την εγκατάσταση υπεγράφη σύμβαση μίσθωσης ανάμεσα στο ΙΤΕ και τη Γενική Γραμματεία Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του υπουργείου, με ημερομηνία έναρξης την 1η Νοεμβρίου 2025. Πρόκειται για τμήμα του «Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων», συνολικού προϋπολογισμού 200 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο υλοποιείται με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος.

Η επιλογή του ΙΤΕ ως φορέα φιλοξενίας δεν είναι τυχαία, καθώς πρόκειται για το μεγαλύτερο ερευνητικό κέντρο της χώρας, με μακρόχρονη δραστηριότητα σε τομείς όπως η δορυφορική τηλεπισκόπηση, η αστροφυσική, οι προηγμένες τηλεπικοινωνίες, οι κβαντικές επικοινωνίες και η διαστημική επιτήρηση. Το Ίδρυμα λειτουργεί ήδη, από κοινού με το Πανεπιστήμιο Κρήτης, το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, μία από τις σημαντικότερες ερευνητικές υποδομές αστροφυσικής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, το οποίο αναπτύσσεται παράλληλα για τεχνολογίες επιτήρησης του Διαστήματος και ασφαλούς επικοινωνίας εδάφους-διαστήματος μέσω λέιζερ. Επικεφαλής της κοινοπραξίας που ανέλαβε την κατασκευή του σταθμού εδάφους είναι η Open Cosmos Aegean, ενώ την εγκατάσταση ολοκλήρωσε η ελληνική εταιρεία Libre Space Foundation, που διαθέτει τεχνογνωσία στην ανάπτυξη διαστημικών τεχνολογιών.

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, δήλωσε ότι «με το Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων δημιουργούμε τις υποδομές και τις δυνατότητες που χρειάζεται η χώρα για να αξιοποιεί τα δεδομένα του Διαστήματος στην Πολιτική Προστασία, την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την προστασία του περιβάλλοντος, τη γεωργία ακριβείας, τη θαλάσσια επιτήρηση και τον χωροταξικό σχεδιασμό». Ο πρόεδρος του ΙΤΕ, καθηγητής Βασίλης Χαρμανδάρης, χαρακτήρισε την ανάθεση της φιλοξενίας του σταθμού ιδιαίτερη τιμή και σημαντική ευθύνη για το Ίδρυμα, σημειώνοντας ότι επιβεβαιώνει την επιστημονική αριστεία και τις ερευνητικές υποδομές του για έργα υψηλής τεχνολογικής και εθνικής σημασίας. Για το Ηράκλειο και την Κρήτη γενικότερα, η εγκατάσταση προσθέτει ένα ακόμη κομμάτι σε μια αναδυόμενη διαστημική υποδομή που ήδη περιλαμβάνει το Αστεροσκοπείο Σκίνακα και άλλες ερευνητικές δραστηριότητες υψηλής τεχνολογίας.

Η δυναμική του ΙΤΕ στον τομέα των διαστημικών τεχνολογιών επιβεβαιώθηκε πρόσφατα και με χρηματοδότηση 35 εκατομμυρίων ευρώ από το πρόγραμμα HORIZON-WIDERA-2025, για τη δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης σε Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες μέσω του έργου SPACE-Crete, το οποίο αναμένεται να αναδείξει την Κρήτη σε διεθνές κέντρο έρευνας και καινοτομίας στο Διάστημα. Ο επιστημονικός υπεύθυνος του SPACE-Crete και διευθυντής του Ινστιτούτου Πληροφορικής του ΙΤΕ, καθηγητής Παναγιώτης Τσακαλίδης, ανέφερε ότι η σύμπτωση της έναρξης του SPACE-Crete με τη λειτουργία του δορυφορικού σταθμού θα επιτρέψει στο Ίδρυμα να συνεισφέρει στην ανάλυση των δεδομένων που θα συλλέγει ο σταθμός, με στόχο νέες υπηρεσίες για την Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα. Οι επόμενες εξελίξεις αφορούν τη σταδιακή ένταξη του σταθμού στις επιχειρήσεις παρακολούθησης των μικροδορυφόρων, καθώς η περιοχή του Ηρακλείου εδραιώνεται ως πόλος τεχνολογικής και ερευνητικής δραστηριότητας.