Πειραιάς: νέο εργαστήριο MASTILAB για θαλάσσιους ρύπους

Νέα ερευνητική δομή αποκτά το Πανεπιστήμιο Πειραιώς με την ίδρυση του MASTILAB, του εργαστηρίου για τη βιώσιμη αποτελεσματικότητα, τις έξυπνες τεχνολογίες και την πληροφορική. Τη διεύθυνσή του αναλαμβάνει ο καθηγητής Άγγελος Παντουβάκης, διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος MSc in Shipping Management του ιδρύματος. Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ίδρυσης, στόχος του νέου εργαστηρίου είναι να εξελιχθεί σε κέντρο αναφοράς για τη μέτρηση και την ανίχνευση θαλάσσιων και αέριων ρύπων, καθώς και για την αξιολόγηση των επιπτώσεών τους στην οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη.

Ο τρόπος με τον οποίο συγκροτήθηκε το εργαστήριο είναι εξίσου ενδιαφέρων με το αντικείμενό του. Το MASTILAB δεν προέκυψε από μηδενική βάση αλλά από τη συγχώνευση παλαιότερων δομών του πανεπιστημίου και, κυρίως, από την επαναξιοποίηση επιστημονικού εξοπλισμού μεγάλης αξίας που παρέμενε ανενεργός επί χρόνια. Σε αυτό προστέθηκαν επενδύσεις μέσω του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων και άλλων χρηματοδοτούμενων δράσεων. Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Παντουβάκης, το εγχείρημα αποδεικνύει ότι με συνεργασία και επιμονή μπορούν να ενεργοποιηθούν πόροι προς όφελος της έρευνας και της ουσιαστικής σύνδεσής της με την κοινωνία — μια παρατήρηση που αφορά ένα χρόνιο ζήτημα των ελληνικών ΑΕΙ, όπου εξοπλισμός αγορασμένος μέσω ερευνητικών προγραμμάτων συχνά μένει αναξιοποίητος μετά τη λήξη τους.

Η γεωγραφία του εγχειρήματος δεν είναι ουδέτερη. Ο Πειραιάς φιλοξενεί το μεγαλύτερο επιβατικό λιμάνι της χώρας και έναν από τους σημαντικότερους εμπορευματικούς κόμβους της Μεσογείου, ενώ η ευρύτερη περιοχή του Σαρωνικού συγκεντρώνει διυλιστήρια, ναυπηγοεπισκευαστικές ζώνες και εντατική διακίνηση καυσίμων. Η μέτρηση θαλάσσιων και αέριων ρύπων σε αυτό το περιβάλλον έχει άμεση πρακτική αξία: από τη συμμόρφωση της ναυτιλίας με τα διεθνή όρια περιεκτικότητας θείου στα καύσιμα και τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς για τις εκπομπές των πλοίων, έως την παρακολούθηση της ποιότητας του αέρα σε γειτονιές που γειτνιάζουν με λιμενικές εγκαταστάσεις. Η τοποθέτηση του εργαστηρίου σε ένα ίδρυμα με ισχυρή παράδοση στις ναυτιλιακές σπουδές το φέρνει κοντά στους φορείς που παράγουν και ταυτόχρονα υποχρεούνται να μετρούν αυτούς τους ρύπους.

Το επόμενο βήμα για το MASTILAB θα είναι να μεταφράσει τη διακήρυξη σε ερευνητικό έργο: δημοσιεύσεις, μετρήσεις πεδίου και συνεργασίες με φορείς της αγοράς και της αυτοδιοίκησης που θα δείξουν αν ο στόχος του κέντρου αναφοράς είναι εφικτός. Η ίδρυση εντάσσεται σε μια ευρύτερη κίνηση των πανεπιστημίων της Αττικής προς την ανάπτυξη εργαστηρίων με μετρήσιμο περιβαλλοντικό αποτύπωμα, σε μια περίοδο κατά την οποία η ζήτηση για αξιόπιστα δεδομένα ρύπανσης αυξάνεται τόσο από τη ρυθμιστική πλευρά όσο και από τις τοπικές κοινωνίες. Για τον Πειραιά ειδικότερα, η ύπαρξη μιας ανεξάρτητης ακαδημαϊκής δομής που μπορεί να μετρά τι κυκλοφορεί στον αέρα και στο νερό του λιμανιού του αποτελεί, δυνητικά, εργαλείο και για τον δημόσιο διάλογο γύρω από την επέκταση των λιμενικών δραστηριοτήτων.